του Μανόλη Λαμτζίδη*

Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα των Συντακτών

 

«…Και τσολ κι έρημον Καραμπουρούν και τριγύλ-τριγύλ ταφεία και ν’ ανοίξτε και τερέστιατα, όλια Κ(Γ)αρσί παιδία.

Και σαράντα μέρες πρόσφυγοι εκεί είχαν καραντίνα τα λείψανα ασό παπόρ’ ση θάλασσαν εσύρναν...»

Χρέος βαρύ, ηθικό και πολιτικό, φέρουν όλες οι αριστερές, προοδευτικές και δημοκρατικές δυνάμεις της Θεσσαλονίκης και ειδικότερα της Καλαμαριάς να προβλεφθεί -ενόψει διαβούλευσης για το Ενιαίο Παραλιακό Μέτωπο- ότι θα κηρυχθεί τόπος ιστορικής μνήμης τμήμα του παραλιακού μετώπου στην Καλαμαριά, στην «Πλαζ Αρετσούς», εκεί όπου βρίσκονταν τα ιστορικά «Απολυμαντήρια», και ότι θα ανεγερθεί ένα μνημείο αφιερωμένο στον «ανώνυμο πρόσφυγα».

Στις 18 Μαΐου 2019, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, σε μια ιστορική πρωτοβουλία στη Θεσσαλονίκη, σε συνάντηση με εκπροσώπους ποντιακών σωματείων ενόψει του εορτασμού της επετείου της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Γενοκτονίας των Ποντίων, σημείωσε πως είναι «μια πολύ σπουδαία μέρα μνήμης για τον Ποντιακό Ελληνισμό…» και ανακοίνωσε τη σύσταση μικτής επιτροπής από μέλη της κυβέρνησης, εκπροσώπους της ποντιακών σωματείων και πρόσωπα ευρύτερης αποδοχής προκειμένου να εξεταστεί η δυνατότητα ο χώρος των Απολυμαντηρίων στην Αρετσού της Καλαμαριάς να αναδειχθεί «τόπος ιστορικής μνήμης» και «να στηθεί μνημείο».

Η αρχή της συνέχειας του κράτους και η ανάγκη ανάδειξης και διατήρησης της συλλογικής ιστορικής μνήμης του λαού μας επιβάλλουν και στις σημερινές πολιτικές ηγεσίες να αποδεχθούν και να υλοποιήσουν την πρόταση αυτή.

Από τότε, μεσολάβησαν διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις σε εθνικό και σε τοπικό επίπεδο. Εκλέχθηκε νέα κυβέρνηση, που στηρίχθηκε και σε ψήφους «υπερπατριωτών» επιλεγόμενων και ως «Μακεδονομάχων», οι οποίοι στη συνέχεια μετέπεσαν στην κατηγορία των «προσφυγομάχων», εχθρών των «λαθροεποικιστών»!

Στην «προσφυγομάνα» Καλαμαριά εκλέχθηκε νέα δημοτική αρχή, προσκείμενη στη Ν.Δ., που ξέχασε να γιορτάσει την επέτειο του Μπλόκου της Καλαμαριάς και προσπέρασε την ιστορική ημερομηνία της 30ής Οκτωβρίου ως επετείου κοινής απελευθέρωσης Θεσσαλονίκης και Καλαμαριάς! Παλαιότερα, υπερπατριώτες («Ιερός Λόχος») επιχείρησαν να στήσουν «Μacedonian-pride» στον χώρο του πρ. Στρ. Κόδρα, που αποκρούστηκε από την τοπική κοινωνία.

Εκείνο όμως που δηλητηρίασε την ατμόσφαιρα της τοπικής κοινωνίας, αλλά και όλης της Θεσσαλονίκης, ήταν οι πρωτοφανείς σε ένταση, φανατισμό και μισαλλοδοξία αντιδράσεις μερίδας πολιτών -απογόνων των πρώτων εκείνων προσφύγων που αποβιβάστηκαν στα «Απολυμαντήρια»- κατά της προοπτικής -εντελώς εξασθενημένης βέβαια- εγκατάστασης αλλοδαπών καταταλαιπωρημένων ανθρώπων, τους οποίους απροκάλυπτα και συλλήβδην χαρακτήριζαν «λαθροεποικιστές» (όπως ακριβώς ο Αντ. Σαμαράς).

Μέσα στον παροξυσμό τους επιτέθηκαν φραστικά και κατά μιας δημοτικής συμβούλου -γέννημα θρέμμα της Καλαμαριάς- από πατέρα Αφρικανό και μητέρα Καλαμαριώτισσα, απειλώντας να τη στείλουν πίσω στην Αφρική (!) και απαιτώντας να αποδείξει ότι έχει ελληνικό DNA!

Η προσπάθεια εξασθένησης της συλλογικής ιστορικής μνήμης σε συνδυασμό με την καλλιέργεια κλίματος ρατσισμού και ξενοφοβίας και η υποβάθμιση ιστορικών συμβόλων και τοπόσημων, που συνδέονται με τη νεότερη ιστορία της κάθε περιοχής, όπως τα «Απολυμαντήρια» της Καλαμαριάς, αποκαλούμενα και ως «προσφυγοθανείο», εντάσσονται στη στρατηγική της σύγχρονης Ακροδεξιάς.

Τα «Απολυμαντήρια» όφειλαν από δεκαετίες να είχαν καταστεί προσκυνηματικό τοπόσημο, και όμως δεν έγινε.

Η «Kαραντίνα» -διαφορετικό όνομα των «Απολυμαντηρίων»- μέχρι το 1916 λειτουργούσε στην περιοχή του «Μπαξέ Τσιφλίκι» (σήμερα Νέοι Επιβάτες), όταν και μεταφέρθηκε στο μικρό Καραμπουρνού («Καραμπουρνάκι»), σε μια ευρύτερη περιοχή που εκτείνεται από την «Πλαζ Αρετσούς» μέχρι και πέρα από τον θερινό κινηματογράφο «Αύρα».

Σε έγγραφο της εποχής, αναφερόταν ότι στα «Απολυμαντήρια» είχαν «φιλοξενηθεί» συνολικά 335.000 άτομα!

Μία από τις τελευταίες χρήσεις των εγκαταστάσεων των «Απολυμαντηρίων» έγινε το καλοκαίρι του 1942, όταν οι γερμανικές αρχές μάζεψαν χιλιάδες Εβραίους της Θεσσαλονίκης, 40.000 με 45.000, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, και τους οδήγησαν πεζούς φορώντας το κίτρινο άστρο του Δαβίδ στο πέτο, μέσα από την οδό «Κουρί-Κατιρλί» (τη σημερινή οδό Ιωάννη Πασαλίδη) στα «Απολυμαντήρια», όπου τους απολύμαναν, τους ανάγκασαν να επιστρέψουν πεζοί στην πόλη και «καθαρούς» τους φόρτωσαν από τον παλιό Σιδηροδρομικό Σταθμό με προορισμό τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Oι εγκαταστάσεις των «Απολυμαντηρίων» γκρεμίστηκαν πριν από το 1970, μετά από πιέσεις του ΕΟΤ, που ανέλαβε τη δημιουργία «λαϊκής πλαζ» στην παραλία της Αρετσούς. Οι «πατριώτες» της εποχής θέλησαν να θάψουν τη μνήμη των «Απολυμαντηρίων» στην άμμο της «Πλαζ Αρετσούς». Οι στατιστικές αναφέρουν ότι στα «Απολυμαντήρια» πέθαναν 20.000 με 22.000 άνθρωποι.

Οταν κύματα εξαθλιωμένων ανθρώπων -διαφορετικών θρησκευτικών πεποιθήσεων- έρχονται στη χώρα μας με την απλή ελπίδα μόνο να επιβιώσουν, δεν δικαιούνται Ελληνες πολίτες -κατά δήλωσή τους χριστιανοί- και μάλιστα κάτοικοι της «προσφυγομάνας» Καλαμαριάς, απόγονοι κι αυτοί των παλαιών προσφύγων, να εκδηλώνονται ξενοφοβικά και ρατσιστικά.

Χρειαζόμαστε τοπόσημα και μνημεία που να συνδέουν το πρόβλημα της παλιάς και της νέας προσφυγιάς, να υπενθυμίζουν την ανάγκη σεβασμού του «ξένου», αυτού που οι πρόγονοί μας δεν γεύτηκαν ή γεύτηκαν με «τσιγκουνιά», με πυξίδα τον πολιτισμό μας και τις πανανθρώπινες αξίες, κόντρα στις υποβόσκουσες θεωρίες της «φυλετικής υπεροχής» και της «φυλετικής καθαρότητας», όποια σφραγίδα και υπογραφή κι αν φέρουν.

Επιβάλλεται -σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά- ο χώρος των «Απολυμαντηρίων» της Καλαμαριάς να κηρυχθεί τόπος ιστορικής μνήμης και στο κέντρο του να ανεγερθεί ένα μνημείο αφιερωμένο στον «Ανώνυμο Πρόσφυγα».

 

*Πρ. πρόεδρος ΔΣΘ, αντιπρόεδρος Περιφ. Συμβουλίου Κεντρικής Μακεδονίας

DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd