"Η δική μας παράγκα ήταν η καλύτερη στην Καλαμαριά. Ήταν, σαν να λέμε, παράγκα πολυτελείας. Στέγαζε προηγούμενα τα γραφεία της Πρόνοιας και ήταν η μοναδική παράγκα στην Καλαμαριά που είχε κεραμίδια. Όλες οι άλλες είχαν λαμαρίνες σκουριασμένες και στερεωμένες με πέτρες, για να μη τις ξεκολλήσει και τις πάρει ο Βαρδάρης.

Όποιος έμπαινε στην παράγκα μας, υποχρεωτικά έπρεπε, από σεβασμό, να κάμει υπόκλιση. Όποιος ξεχνούσε να κάμει υπόκλιση τιμωριώταν αμέσως και επι τόπου. Το ταβάνι εισόδου είχε 1,60 μέτρα ύψος από το έδαφος και στηριζόταν σε ένα χοντρό δοκάρι. Όποιος λοιπόν δεν έσκυβε, το δοκάρι καραδοκούσε. Κτυπούσε εκεί στο κεφάλι και ο πόνος ήταν αρκετός. Δυο φορές ήρθαν κάποιοι φορτσάτοι. Αυτοί έκατσαν κάτω και τους φέραμε νερό να πιουν, για να συνέλθουν.

Μπροστά έμενε η οικογένεια του Στεφανίδη του Κτενά, με την γυναίκα του, την Ψυλλάβα την Ελένη. Ήσαν κτενάδες από τον Πόντο και την τέχνη αυτή συνέχιζαν στην Καλαμαριά. Έπαιρναν κέρατα αγελάδας και με μια σειρά εργασιών, με πρωτόγονα εργαλεία, τα μετέτρεπαν σε καλλιτεχνικότατα κτένια. Ήταν απόλαυση να παρακολουθεί κανείς τη σειρά των εργασιών τους.

Με την απελευθέρωση, μόλις εμφανίστηκαν οι γιαπωνέζικες τσατσάρες, έσβησε και το επάγγελμά τους."

Από το βιβλίο, «Καλαμαριά μου αξέχαστη» του Γεώργιου Ανδρεάδη, εκδόσεις Κυριακίδη, 1994.

 

Μια ευχάριστη έκπληξη για τους Καλαμαριώτες κρύβει το αυτοβιογραφικό βιβλίο «Ο Πολύδωρος θυμάται…» του Πολύδωρου Δανιηλίδη. Ο συγγραφέας, ο οποίος κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία της ελληνικής αριστεράς, υπήρξε μέλος του ΣΕΚΕ, έπειτα του ΚΚΕ, συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση και στον αντιδικτατορικό αγώνα. Αργότερα, τη δεκαετία του '60, διαφώνησε με το ΚΚΕ και εντάχθηκε στην ΟΜΛΕ.

Η έκπληξη, ωστόσο, που κρύβει το βιβλίο δεν έχει να κάνει με την πολιτική ιστορία. Ο Πολύδωρος γεννήθηκε το 1899 στο Κουρί. Όχι φυσικά στη σημερινή περιοχή Κουρί της Καλαμαριάς, αλλά στο «αυθεντικό» Κουρί της Μικράς Ασίας.

Γι’ αυτό το λόγο το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου το αφιερώνει τις αναμνήσεις του από το χωριό Κουρί, όπου διηγείται πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα. Το πιο συγκλονιστικό σημείο είναι όταν ιστορεί το τραγικό τέλος του ελληνικού χωριού. Ένα τέλος που μοιάζει βγαλμένο από αρχαία τραγωδία.

Το Κουρί, λοιπόν, σύμφωνα με το συγγραφέα, «ήταν ένα παραθαλάσσιο Ελληνοχώρι, στα χείλη του Αστακινου Κόλπου, κοντά στη Γιάλοβα, στην επαρχία της Νικομήδειας. Δύο χιλιάδες ψυχές ήταν οι κάτοικοι του όλοι Έλληνες … Απείχε 9 μίλια από την Πρίγκηπο και η Πρίγκηπος άλλα τόσα από την Πόλη. Στα νότια, στις 4-5 ώρες, ήταν το βουνό Αργοθόνιο, 100μ υψόμετρο, πολύ δασωμένο και ελεύθερο για ξύλευση και για ξυλοκάρβουνο. Το χρησιμοποιούσαν στις σόμπες και κυρίως στα μαγκάλια. Πολλοί τόνοι από αυτό πήγαιναν στην Πόλη

«…Καμιά δεκαριά Ελληνοχώρια ήταν σε κοντινή απόσταση από το Κουρί, χωρίς συνάφεια μεταξύ τους και χωρίς επιγαμίες. Το χωριό μιλούσε μόνο ελληνικά. Τουρκικά ήξεραν μόνον οι άντρες κι όχι όλοι. Το Δημοτικό Σχολείο ήταν μεικτό κι είχε μόνο Έλληνες μαθητές.»

«…Τα καΐκια του Κουριου, 45-50 συνολικά, ένας μικρός στόλος, έμοιαζαν με τα Βατικιώτικα ή τα Ναυπλιώτικα. Αρμένιζαν μόνο στη θάλασσα του Μαρμαρά. Κανείς δεν θυμάται ναυάγιο κουριώτικου καϊκιού.

Τα κουκούλια (μετάξι) ήταν το πρώτο εισόδημα γι’ αυτό και ήταν κατάφυτο από μουριές. Όλο το χωριό καταγινόταν με τα κουκούλια. Τα πουλούσαν στα Μουδανιά και στη Νίκαια, ανάλογα με τις τιμές που έβρισκαν, ή και στην Προύσα ακόμα. Το δεύτερο σε σημασία προϊόν ήταν τα πρώιμα καρπούζια που τα καβαλούσανε στην Πόλη και τα μοσχοπουλούσαν. Έφταναν και 50 τη μέρα, οι καϊκιές στην Πόλη.»

«…Το χωριό το διοικούσε αιρετό Κοινοτικό Συμβούλιο με επικεφαλής τον Πρόεδρο (τσορμπατζής στα τούρκικα). Αιρετή ήταν και η ενοριακή επιτροπή της εκκλησίας που φρόντιζε το σχολείο κάτω από την επίβλεψη του Πατριαρχείου. Μεγάλη ανεξαρτησία είχαν τα ελληνοχώρια αυτής της περιφέρειας και προπαντός το Κουρί …Αραιά και που πήγαιναν και Τούρκοι χωροφύλακες το χωριό. Όταν επενέβαιναν σε μικροκαυγαδάκια, συχνά τους αφοπλίζανε, τους δέρνανε και τους διώχνανε. Την άλλη μέρα τους πήγαινε τα όπλα ο Πρόεδρος και τα συμβιβάζανε με τις αρχές χωρίς συνέπειες.»

«…Οι Κουριώτες ήταν και σωματικά γεροί και ψυχωμένοι. Κυκλοφορούσε τότε ένα χαρακτηριστικό δίστιχο: «Αρετσιανοί με τα σπαθιά, Κουριώτες με τα ξύλα, εκάναν τους Αρετσιανους και πήραν τα μπαϊρια.» …Δεν είχαν αφήσει τίποτε όρθιο. Στο τέλος έκαψαν και το δικό τους χωριό και έφυγαν…»

Το γύρισμα του αιώνα έφερε τα πάνω-κάτω. Το τραγικό τέλος του μακραίωνου ελληνισμού της Μικράς Ασίας τότε φάνταζε αδύνατο, ήταν όμως κοντά.

«…Πολιτικές ιδέες το χωριό δεν είχε. Οι ζυμώσεις που γίνονταν στον ελλαδικό χώρο, έρχονταν σαν απόηχος. Απελευθερωτικές τάσεις υπήρχαν, όχι έντονες όμως. Εκείνο που επιδίωκαν όλο κι όλο ήταν να ζουν καλά. Το μόνο ιδεολογικό αναφτέρωμα ήταν ο αντίχτυπος από το κίνημα των Νεότουρκων. Στην αρχή ο κόσμος πίστεψε στους Νεότουρκους που κατέβηκαν με τα συνθήματα της Γαλλικής Επανάστασης, ισότητα, αδελφότητα κι ελευθερία. Γίνονταν διαδηλώσεις κατά του Χαμίτ. Σ’ αυτές παίρναμε μέρος κι εμείς τα παιδιά με όλο το σχολείο. Ύστερα, οι μέθοδες που χρησιμοποιούσαν οι Νεότουρκοι και τα γεγονότα που μεσολάβησαν απογοήτευσαν τον κόσμο. Όταν κρύωσε κι εκείνη η ορμή, οι Έλληνες έμειναν με τον παλιό αναιμικό εθνικισμό που διοχέτευε το Πατριαρχείο.

Το Κουρί ήταν το χωριό μου. Τώρα δεν υπάρχει πια. Γιατί με την οπισθοχώρηση του Ελληνικού Στρατού, οι χωριανοί μου, πριν πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς, του βάλανε φωτιά και το κάψανε μόνοι τους.»

 

Μιχάλης Αγραφιώτης

(πρωτοδημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Διέξοδος)

φωτογραφίες: Δημήτρης Καμπάς

 

history1

""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""

"""""""""""""""""""""""""""""""""

Κείμενο: Μιχάλης Αγραφιώτης
Φωτογραφίες: Δημήτρης Καμπάς

 

Την έκδοση ενός φωτογραφικού λευκώματος μέσα από το οποίο διαγράφεται η 90χρονη πορεία του Προσκοπισμού στην Καλαμαριά, θα παρουσιαστεί σε ειδική εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί την  Δευτέρα 8 Μαΐου 2017 στις 7.30 το βράδυ στο δημοτικό Θέατρο «Μελίνα Μερκούρη». Το Λεύκωμα με τίτλο «Ο Προσκοπισμός στην Καλαμαριά: 90 χρόνια ιστορίας» έγινε σε συνεργασία του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού (Ι.Α.Π.Ε.) και του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων Καλαμαριάς και αποτελεί απόδοση τιμής στους αδικοχαμένους προσκόπους του Αϊδινίου, των Σωκίων και της Κάτω Παναγιάς.Στη εκδήλωση, το Λεύκωμα  θα παρουσιάσει ο Ομότιμος Καθηγητής του ΑΠΘ και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΙΑΠΕ Ανανίας Τσιραμπίδης, ενώ η ιστορικός του Ι.Α.Π.Ε. Μαρία Καζαντζίδου θα αναφερθεί στα θύματα των προσκόπων της Μικρασιατικής καταστροφής. Την εκδήλωση θα πλαισιώσει η Χορωδία των παλαιών Προσκόπων και Οδηγών.Ιστορικά στοιχεία ίδρυσης Προσκοπισμού.

Με τη λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και την ήττα της Τουρκίας στην Κωνσταντινούπολη, τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη άρχισαν να αναπτύσσονται ομάδες προσκόπων. Τόσο στις μεγάλες πόλεις όσο και στην ευρύτερη περιοχή αυτών, ο ενθουσιασμός και η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσονταν οι προσκοπικές ομάδες ήταν πρωτοφανείς.  Η ραγδαία εξάπλωση του προσκοπισμού στις περιοχές αυτές οφείλεται στη δίψα των αλύτρωτων για συμμετοχή σε οτιδήποτε έφερε το ελληνικό και το θρησκευτικό στοιχείο αλλά κυρίως στην ύπαρξη οργανωμένων γυμναστικών συλλόγων σε όλες τις συνοικίες και τα προάστια της Πόλης.

Στη Μικρά Ασία ο προσκοπισμός αρχίζει να οργανώνεται λίγους μήνες πριν τη λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου (1914 – 1918) και ιδιαίτερα με την απόβαση του Ελληνικού Στρατού στη Σμύρνη το Μάιο του 1919. Η ίδρυση ομάδων πραγματοποιήθηκε με ταχύτατους ρυθμούς, γεγονός που οφείλονταν στον ενθουσιασμό και στο αίσθημα ηθικού και εθνικού καθήκοντος που διακατείχε τους νέους της περιοχής.

Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα στη Σμύρνη και στις γύρω κωμοπόλεις, λειτουργούσαν συνολικά 63 προσκοπικές ομάδες. Οι πρόσκοποι των ομάδων αυτών ασφαλώς και δεν έμειναν αμέτοχοι στις πολεμικές επιχειρήσεις.

Στα Σώκια, σημαντική στην ανάπτυξη του προσκοπισμού υπήρξε η συμβολή του ιερέα  Δημήτρη Οικονόμου ο οποίος με τα πατριωτικά του κηρύγματα προέτρεπε τους νέους να ενταχθούν στον προσκοπισμό.  

Στην θρυλική πόλη Αϊδινίου στους πρώτους μήνες του 1919, μετά την είσοδο του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη λειτούργησαν τρεις προσκοπικές ομάδες και ιδρύθηκε επίσης Τοπικός Προσωπικός Σύνδεσμος από ευυπόληπτους πολίτες για ηθική στήριξη.
 
Τέλος, στην Κάτω Παναγιά το Μάιο του 1919, ιδρύθηκε προσκοπική ομάδα, αποτελούμενη από 42 παιδιά η οποία από την ίδρυση της παρουσίασε έντονη δραστηριότητα προκαλώντας αισθήματα περηφάνιας στους κατοίκους της περιοχής.  Οι πρόσκοποι ενθουσιώδεις και με καμάρι παρήλαυναν στην πόλη τραγουδώντας εθνικά τραγούδια, που ενδυνάμωναν τον πατριωτισμό των κατοίκων.

 

Το  βιβλίο του Ανδρέα Βενιανάκη με τίτλο «Δάγκουλας, ο ΄΄δράκος΄΄ της Θεσσαλονίκης. Συμβολή στην ιστορία των Ταγμάτων Ασφαλείας επί Κατοχής (1941-1944)» παρουσιάζεται σε  εκδήλωση την Κυριακή, 5 Μαρτίου, στις 6.30 το απόγευμα, την οποία συνδιοργανώνουν από κοινού το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού και οι Εκδόσεις Επίκεντρο.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα εκδηλώσεων του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού (Ανδρέα Παπανδρέου 29α, συνοικισμός Αγίου Ιωάννη, Καλαμαριά)Το βιβλίο αναφέρεται στη δράση του τάγματος του Αντώνη Δάγκουλα, που μεταξύ άλλων εγκληματικών ενεργειών επί Κατοχής, υλοποίησε στην Καλαμαριά το μπλόκο της 13ης Αυγούστου 1944, δολοφονώντας 11 ανθρώπους, και τον Ιούλιο του 1944 βασάνισε και δολοφόνησε τον αντιστασιακό Καλαμαριώτη Μάκη Αλεξιάδη.


Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:
•    Αγνή Αλεξιάδου, τ. Δικηγόρος- Πανεπιστημιακός, μέλος του Δ.Σ. του Ι.Α.Π.Ε.
•    Στράτος Δορδανάς, Επικ. Καθηγητής Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών ΠΑ.ΜΑΚ
•    και ο συγγραφέας, Ανδρέας Βενιανάκης
Τη συζήτηση θα συντονίσει ο δημοσιογράφος, Φόρης Πεταλίδης.

 

KALAMARIA AFISSA GIA VIVLIO

DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd